અમદાવાદ / પાક્કો ગુજરાત ડેસ્ક : ચૂંટણી આવે એટલે EVM પર સવાલો ઉઠે અને ચૂંટણી પંચ એક જ જવાબ આપે: “EVM એક સાદું કેલ્ક્યુલેટર છે, તે ઇન્ટરનેટથી જોડાયેલું નથી એટલે હેક ન થઈ શકે.” પરંતુ, શું ખરેખર સુરક્ષા આટલી જ મજબૂત છે? આજે ‘પાક્કો ગુજરાત’ તમને કોઈ ગપ્પા કે રાજકીય બકવાસ નહીં, પણ શુદ્ધ ટેકનિકલ તર્ક અને ગણિત સાથે EVM ની અંદરની દુનિયા સમજાવશે.
1 OTP ચિપ: સુરક્ષા કે છટકબારી?
ચૂંટણી પંચ કહે છે કે EVM માં ‘વન ટાઈમ પ્રોગ્રામેબલ’ (OTP) ચિપ છે, જે એકવાર લખાયા પછી બદલી શકાતી નથી. વાત સાચી, પણ અડધી છે. આઈટીની ભાષામાં જેને ‘Supply Chain Attack’ કહેવાય છે તે મુજબ, જો ચિપ બનાવતી વખતે જ ફેક્ટરીના પ્રોગ્રામર દ્વારા મૂળ કોડમાં કોઈ ‘દૂષિત કોડ’ (Malicious Code) નાખી દેવામાં આવે, તો આ જ OTP ફીચર એ ગરબડને કાયમ માટે લોક કરી દેશે! સોર્સ કોડ ગુપ્ત હોવાથી તેને બહારની કોઈ વ્યક્તિ ચકાસી શકતી નથી.
2 ‘ઈફ-ધેન’ (If-Then) લોજિક: મોક પોલની મર્યાદા
ચૂંટણી પહેલા ઉમેદવારોના એજન્ટોની હાજરીમાં ‘મોક પોલ’ થાય છે. પણ કોમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામિંગમાં Internal Counter નામની ચીજ હોય છે. મશીન આરામથી સમજી શકે છે કે પહેલા ૨૦૦-૫૦૦ વોટ (મોક પોલ) માં સાચું પરિણામ બતાવવું, પણ જ્યારે વોટિંગ ૧૦૦૦ થી વધે ત્યારે અસલ ખેલ શરૂ કરવો!
ઉદાહરણ : જો મશીનમાં એવો કોડ હોય કે દર ૫ માંથી ૧ વોટ અમુક ખાસ ચિહ્નને જાય, તો તે મોક પોલમાં પકડાશે જ નહીં કારણ કે ત્યારે વોટની સંખ્યા ઓછી હોય છે.
3 કેલ્ક્યુલેટરનું ઉદાહરણ: ‘હિડન ટ્રિગર’નો ખેલ
ધારો કે એક કેલ્ક્યુલેટરમાં એવો છુપો કોડ છે કે જ્યાં સુધી તમે સામાન્ય ગણતરી કરો ત્યાં સુધી તે સાચો જવાબ આપે (૨+૨=૪). પણ જો કોઈ ચોક્કસ ‘સીક્રેટ કી’ (દા.ત. 999 +) દબાવે, તો મશીન ‘મેનિપ્યુલેશન મોડ’માં આવી જાય અને પરિણામ બદલવા લાગે. EVM માં પણ કોઈ બટનનું ચોક્કસ કોમ્બિનેશન દબાવવાથી આવું ‘ટ્રિગર’ એક્ટિવેટ થઈ શકે છે, જે સામાન્ય તપાસમાં ક્યારેય પકડાય નહીં.
4 VVPAT: શું આંખે દેખાય તે જ સત્ય છે?
VVPAT માં ૭ સેકન્ડ માટે કાચ પાછળ દેખાતી સ્લિપ એ માત્ર વિઝ્યુઅલ સંતોષ છે, તે ‘ક્રિપ્ટોગ્રાફિક વેરિફિકેશન’ નથી. જ્યાં સુધી મતદાર એ કાગળ જાતે હાથમાં લઈને પેટીમાં ન નાખે, ત્યાં સુધી મશીને જે છાપ્યું છે તે જ પેટીમાં પડ્યું છે તેની ૧૦૦% ગેરેન્ટી તકનીકી રીતે આપી શકાય નહીં.
5 ગણિતનું ગણિત: રેન્ડમ ચેકિંગમાં ચોરી પકડાય?
જો ૧૦૦ માંથી માત્ર ૫ બૂથ પર જ ગરબડવાળા મશીન હોય અને હાર-જીતનો તફાવત માત્ર ૨% થી ૩% જ બદલવાનો હોય, તો રેન્ડમ રીતે થતા VVPAT ઓડિટમાં આ ચોરી પકડાવાની શક્યતા નહિવત્ છે
લોકશાહીમાં તર્ક એ જ સૌથી મોટી તાકાત છે. જો સિસ્ટમનો સોર્સ કોડ ગુપ્ત હોય અને ૧૦૦% ફિઝિકલ ઓડિટ ન થતું હોય, તો તેને ‘હેક-પ્રૂફ’ કહેવું એ વિજ્ઞાન અને તર્કની દ્રષ્ટિએ અધૂરું છે. માત્ર મશીનની સ્ક્રીન પરના આંકડા પર આંધળો વિશ્વાસ કરવાને બદલે ૧૦૦% VVPAT ઓડિટની માંગ એ વૈજ્ઞાનિક રીતે ન્યાયી છે.
